الّلهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ
خانه / مشاوره تحصیلی / خلاصه‌ نويسی تکنیکی مهم برای کنکوری ها

خلاصه‌ نويسی تکنیکی مهم برای کنکوری ها

خلاصه‌ نويسی

پیک سنجش

خلاصه‌ نويسی

يکي از کارهاي بسيار مهمي که شما داوطلبان عزيز در طي زمان مطالعه و آمادگي براي کنکور بايد انجام دهيد اين است که از روش خلاصه‌برداري مطالب در هنگام مطالعه بهره ببريد. همان‌طور که همه شما مي‌دانيد، خلاصه‌برداري، تاثير بسيار زيادي بر ميزان پيشرفت و يادگيري شما مي‌گذارد. با اينکه بيشتر داوطلبان از اهميت خلاصه‌برداري مطلع هستند، اما روش‌هاي خلاصه‌برداري و شيوه‌هاي صحيح آن را نمي‌دانند. به همين دليل در اين مقاله تصميم داريم تا شما را با خلاصه‌نويسي، اهميت آن و شيوه‌هاي صحيح انجام اين کار، بيشتر آشنا کنيم.


دانش‌آموزاني که در هنگام مطالعه تنها به خواندن مطلب مي‌پردازند، نسبت به دانش‌آموزاني که در هنگام مطالعه، خلاصه‌برداري مي‌کنند، داراي بازده‌ کمتري هستند و به همين علت، دانش‌آموز بمرور، علاقه‌ خود را نسبت به مطالبي که مي‌خواند از دست داده و نمي‌تواند به آن توجه کند؛ در نتيجه، مطالب به صورت فعالانه در ذهن وي پردازش نمي‌شود؛ به طور مثال، شما ناگهان متوجه مي‌شويد که در صفحه‌ ۴۵ کتاب هستيد، بي‌آنکه بدانيد در همان صفحات‌ گذشته، چه خوانده‌ايد؛ انگار فقط آنها را ورق زده‌ايد؛ پس اگر هنگام مطالعه، خلاصه‌نويسي کنيد، حاصل کار مفيدتر از زماني است که صرفاً مطالب را مي‌خوانيد؛ زيرا در زمان خلاصه‌نويسي، مغز شما، حالت فعال‌تري دارد و سبب مي‌شود که توجهتان به مطالب بيشتر شود و احتمال آنکه مطالب را طوري پردازش کنيد که معناي شخصي برايتان داشته باشد، افزايش مي‌يابد.
براي شما داوطلبان عزيز کنکوري، و حتي دانش‌آموزاني که مشغول درس خواندن هستيد، خلاصه‌‌نويسي به چهار دليل پيشنهاد مي‌شود: اول اينکه هنگام مطالعه در عميق‌تر کردن يادگيري و دقيق خواني مؤثر است. دوم آنکه حجم و زمان مرور کمتر شده و امکان مرورهاي چندين باره را به شکلي سريع فراهم مي‌‌کند. سوم آنکه، اگر خلاصه‌نويسي به شيوه‌اي صحيح انجام گيرد، به هنگام مرور، کارايي بهتر و مؤثرتري در مقايسه با مطلب اصلي خواهد داشت، و چهارم آنکه، خلاصه نويسي، اين امکان را فراهم مي‌کند تا تمام مطالب و مباحث مرتبط با يک موضوع را که در کتاب درسي، جزوه، کتاب کمک آموزشي و هر منبع ديگري پراکنده است، در يک جا جمع‌آوري کرده، از پراکنده خواني جلوگيري نموده و در وقت و زمان خود صرفه جويي کنيد.

روش‌هاي مختلف خلاصه کردن

براي اينکه خلاصه‌ نويسی کنيد، تنها يک ابزار مجزا لازم داريد و آن هم دفترچه يادداشت است. براي يک خلاصه‌ نويسی خوب، شما بايد تمام خلاصه‌هاي يک درس را در يک دفترچه يادداشت کنيد و از خلاصه‌نويسي در برگه‌هاي پراکنده و بدون صحافي خودداري نماييد؛ زيرا با گذر زمان، حجم يادداشت‌ها افزايش خواهد يافت و ترتيب آنها به هم خواهد خورد و يافتن و مرتب کردن آنها زمان و انرژي زيادي مي‌طلبد و کاري خسته کننده خواهد بود. خلاصه‌نويسي، شامل فنون مختلف يادداشت‌برداري، حاشيه نويسي، خط کشي زير جملات، دسته‌‌بندي و علامت‌گذاري مي‌شود که بسته به شرايط و نوع مطالعه ، مي‌تواند مختلف بوده و حتي براي يک درس، موارد متعددي را شامل شود.

۱- علامت گذاري

بهترين فن مطالعه، درگير شدن با مطلب يا به اصطلاح، مطالعه فعال است. علامت‌گذاري، سريع‌ترين روش براي مطالعه فعال است و البته نکات مهم را نيز مشخص مي‌کند. زماني که مطلبي را مطالعه مي‌کنيد، جايي که برايتان سؤال باقي مي‌‌ماند و مطلب را به طور کامل متوجه نمي‌‌شويد، از علامت سؤال (؟) استفاده کنيد و کنار آن مطلب علامت بزنيد. هرجا احساس نموديد که مطالب، پرسش‌‌خيز بوده و در آن به نکته مهمي اشاره شده است، علامت تعجب (!) بگذاريد و جايي که به يک کلمه يا عبارت کليدي برخورديد، دور آن را خط بکشيد و پاراگراف هاي مهم را با ستاره (*) مشخص کنيد. به طور کلي، هنگام مطالعه، استفاده از علامت‌ گذاري، سرآغاز خوبي براي مطالعه دقيق و فعال است. دقت داشته باشيد که در استفاده از علامت‌‌ها و انتخاب جملاتي که خط کشي مي‌‌شوند، زياده‌‌روي نکنيد؛ چرا که در مطالعه‌‌هاي آتي حوصله‌‌تان سر مي‌رود.

۲- خط کشيدن زير مطالب مهم

يکي از شيوه‌هايي که در خلاصه‌نويسي به کار مي‌رود، خط کشيدن زير مطالب مهم است. معمولاً اين روش در ميان بيشتر دانش‌آموزان و داوطلبان از محبوبيت برخوردار است؛ زيرا هم راحت‌تر از يادداشت‌برداري است و هم داوطلب احساس مي‌کند که مطالب مهم را بدون کمترين تغييري خلاصه کرده است. براي خط کشيدن زير مطالب مهم، بهتر است که از خودکارها، مدادها يا ماژيک هاي رنگي استفاده کنيد؛ مثلاً مطلب بسيار مهم را با يک رنگ، مطالب کمتر مهم را با رنگ ديگر و مطالب هر فصل يا موضوع را نيز با رنگي خاص خط بکشيد. اين کار باعث مي‌‌شود تا هم مطالب، بيشتر در ذهن شما باقي بماند و هم تنوع بيشتري داشته باشد و زود خسته نشويد.
در خلاصه نويسي به روش خط کشيدن زير مطالب، بايد توجه داشته باشيد که با وسواس اينکه ممکن است مطلبي از قلم بيفتد، زير همه مطالب را خط نکشيد؛ زيرا در غير اين صورت، حاصل کار، صفحه‌اي پر از خط در زير جملات مي‌شود، نه يادگيري بيشتر. اگر شما در هر صفحه، زير مطالب زيادي خط بکشيد احتمال کاهش يادگيري وجود دارد و نشانه‌ آن است که اين وسيله را جانشين توجه واقعي به مطلب و برگرداندن مطلب به زبان خود کرده‌ايد. چيزي که هنگام انجام اين کار بايد مد نظر قرار دهيد و زير آن را خط بکشيد، اطلاعات مهم، مانند: نتيجه‌گيري‌هاي کلي، تعريف‌هاي کليدي و جمله‌هاي اصلي که وظيفه‌ آنها توضيح و تشريح نکات است، جملات کليدي، نکات تستي و … است؛ بدون اينکه به انديشه‌ اصلي مطلب خدشه‌اي وارد آيد.

۳- حاشيه نويسي

يکي از کارهاي مهمي که در خلاصه‌نويسي مي‌توانيد انجام دهيد اين است که حاشيه نويسي کنيد. حاشيه نويسي با هدف انتقال مجموعه‌اي از مطالب مهم و خلاصه شده از متني است که شما مطالعه کرده‌ايد. در حاشيه نويسي مي‌توانيد کليدي‌ترين جمله هر پاراگراف را استخراج و به زبان خودتان در حاشيه کتاب يا جزوه يادداشت کنيد. براي انجام اين کار در پايان هر پاراگراف از خودتان بپرسيد که اين پاراگراف قصد داشت چه مطلبي را به من بياموزد و آن را در يک جمله و با زبان خودتان، نه به صورت کتابي، بيان کرده و يادداشت نماييد؛ به علاوه مي‌توانيد سؤال، انتقاد يا هر مطلب ديگري را که مربوط به همان موضوع است و در جاي ديگري خوانده‌ايد، حاشيه‌نويسي کنيد. اين فرآيند به تمرکز فکر، دقت، حفظ و يادگيري بهتر کمک مي‌کند.

۴- دسته بندي

يکي ديگر از روش‌هاي مهم خلاصه‌نويسي، دسته‌بندي است. به کارگيري اين روش براي مباحثي مانند: تاريخ ادبيات يا احاديث درس دين ‌و زندگي که شامل دسته‌ها و طبقه‌ بندي‌‌هاي مختلف است، بسيار مفيد است. روش کار نيز به اين صورت است که بايد مطالب مختلفي را که مي‌توان در يک دسته قرار داد، يک جا نوشت و آنها را دسته‌ بندي کرد؛ به عنوان مثال، مي‌شود شاعران را بر حسب قرن و يا احاديث را بر اساس اشخاص، دسته‌ بندي نمود.

۵- يادداشت‌ برداري

اصلي‌ترين نوع خلاصه‌نويسي، يادداشت ‌برداري است که مي‌تواند به يادگيري طولاني مدت و همين طور، صرفه جويي در وقت شما کمک بسيار مؤثري نمايد. يادداشت‌برداري، عبارت است از برداشت کليدي‌ترين مفاهيم هر مطلب و ثبت آن در دفترچه‌اي جداگانه به شيوه‌اي خاص که در مرورهاي آتي کارايي داشته باشد. هر برگه يادداشت‌برداري شده بايد داراي دو ويژگي مهم باشد:اول اينکه بايد خلاصه و کليدي باشد؛يعني آنچه را که يادداشت مي‌کنيد بايد حجمي بسيار کمتر از آنچه که در متن اصلي موجود است، داشته باشد. دومين ويژگي يادداشت‌برداري، تداعي‌گر بودن يادداشت‌‌هاست؛ يعني همه آنچه را که پاراگراف و متن قصد انتقال آن را داشت، به شما انتقال دهد و يادآوري ‌نمايد؛به بيان ساده، يادداشت‌ها بايد مفيد، اما مختصر باشند.
ممکن است که در ابتدا، شما در انجام هر يک از اين روش‌هاي خلاصه‌نويسي، با مشکل مواجه شويد، اما اگر بخواهيد و اراده کنيد که مطالعه خوبي براي کنکور داشته باشيد، حتماً مي‌توانيد بتدريج، مطالب را به بهترين شکل ممکن خلاصه‌برداري کنيد. به خاطر داشته باشيد که يک مطلب، بسته به اهميت و تستي بودن آن، مي‌تواند به همه اشکال يا يک شکل خلاصه‌نويسي شود.

در خلاصه‌ نويسی ، نکات زير را بايد رعايت کنيد تا در وقت خود صرفه جويي کرده و از زحمت خودتان هم بهترين نتيجه را بگيريد:
۱- يکي از راه‌هاي کارا کردن يادداشت‌ها به هنگام ثبت کلمات مهم، به کار نگرفتن کلمات اضافي است. در خلاصه‌نويسي، هر قدر اطلاعاتي با کلمات کمتر و عبارت‌هاي کوتاه‌تر نقل شود، کارآيي آن بالاتر است؛ بنابراين، هنگامي که اطلاعات نسبتاً زيادي را در چند کلمه خلاصه مي‌کنيد، يادداشت‌هاي شما کارا هستند. در يادداشت‌ها بايد هدفتان اين باشد که حتي‌الامکان مطالب مختلف اعم از درس معلم، کتاب و جزوه را در جمله‌هاي کوتاه و مفيد بگنجانيد. انجام اين کار سبب مي‌شود که توجه شما صرفاً به اطلاعات مهم متمرکز شود. بايد از اين گونه جمله‌ها، يعني از جمله‌هايي که کلي‌ترين و محوري‌ترين اطلاعات را در بر دارند، يادداشت برداريد و به جمله‌هايي که از لحاظ اهميت ساختاري، ضعيف و حاوي اطلاعات جزيي‌ترند، توجه چنداني نکنيد.

۲- در خلاصه‌نويسي، ابتدا بايد کليات موضوع مورد توجه قرار گيرد و موضوعات به صورت نمودار درختي رسم شود و سپس به جزييات پرداخته شود. در خلاصه‌نويسي بايد دقت کرد که معمولاً ايده و نکته‌ اصلي در دو جمله‌ اول پاراگراف بيان شود و بقيه‌ پاراگراف، شامل توضيحات اين مطلب باشد؛ اما اين بدان معني نيست که بقيه‌ متن، مهم نيست، بلکه در ادامه‌ متن بايد به کلمات کليدي مانند: «نخستين»، «مهم‌ترين عامل»، «بيشترين تاثير»، «نکته‌ اساسي»، «در نتيجه» و مثبت يا منفي بودن افعال توجه کرد.

۳- يکي از کارهايي که مي‌توانيد در خلاصه‌نويسي انجام دهيد، اين است که طرز ارتباط موضوعات اصلي و فرعي را به کمک نمودار درختي نمايش دهيد تا به درک بهتر مطالب کمک کند.

۴- در هنگام مطالعه‌ مباحث درسي، ابتدا به کشيدن خط در زير مطالب اصلي، مهم و با اهميت بپردازيد و سپس خلاصه‌نويسي کنيد؛ زيرا انجام دو فعاليت مجزا، يادگيري و خلاصه‌نويسي در يک زمان واحد، باعث ايجاد اخلال و عدم تمرکز در انجام هر دو عمل مي‌شود.

۵- خلاصه‌نويسي شما، چنانچه شامل خلاصه‌ مباحث درسي، نکات مهم در کتاب درسي و جزوات يا تست‌هاي غلط و «نزده‌» شما در آزمون‌ها و مجموعه‌هاي تست ‌باشد، داراي ارزش درسي بالاست و الزاماً نبايد فقط از داخل کتاب يا جزوه‌ شما جمع‌آوري شود.

۶- هنگام مطالعه‌ مطالب خلاصه‌نويسي شده، که حاوي خطوط اصلي و پيامدهاي مهم است، به کم اهميتي مطالبي پي مي‌بريم که در زمان خلاصه‌نويسي، مهم جلوه کرده‌اند يا به علت گذشت زمان و مرور مطلب، اهميت اوليه را ندارند؛ پس اين نکات را حذف کنيد.

۷- در خلاصه‌نويسي، به انتخاب سبکي مناسب با متن خلاصه شده، رعايت يکنواختي افعال از لحاظ زمان، توجه به حجم مطالب و عدم تصرف در پيام‌ها و محتواي متن اصلي، توجه کنيد. خلاصه درس‌هاي فرمولي و قاعده‌دار مانند: درس‌هاي شاخه‌ رياضيات، فيزيک، شيمي، منطق، گرامر انگليسي، قواعد عربي، دستور زبان فارسي و آيين نگارش، اقتصاد و آرايه‌هاي ادبي، از طريق يادداشت فرمول‌ها و قواعد، رسم نمودارهاي لازم و طبقه‌بندي دقيق اجزاي هر مبحث فراهم مي‌آيد و لازم است که به منظور تسلّط و يادآوري در مرور مباحث خلاصه‌نويسي شده، براي هر مورد مثالي آورده شود.

۸- چون اغلب قواعد، گاهي به وسيله‌ موارد استثنايي و تبصره‌ها نقض مي‌شود، اين نکات خلاف قاعده نيز بايد يادداشت و آموخته شود. در واقع، اهميت استثناها از قواعد خيلي بيشتر است و عموماً، سؤالات مهم و اساسي کنکور از ميان اين گروه از مطالب استخراج مي‌شود. در درس‌هاي هم‌گروه رياضيات، توجه به اين نکته ضرورت دارد که بدانيم توانايي حل مسايل با توانايي تست‌زني خيلي تفاوت دارد، و مورد دوم، بسيار دشوارتر و مستلزم تمرين و تکرار فراوان است.

۹- در خلاصه‌نويسي درس‌هاي تشريحي و حفظ‌کردني از قبيل: معارف اسلامي، تاريخ، جغرافيا، تاريخ ادبيات، جامعه‌شناسي، علوم اجتماعي، روان‌شناسي، فلسفه، زيست‌شناسي، زمين شناسي، ادبيات و شيمي (بخش‌هاي تعريفي و تشريحي)
بايد کل هر فصل يا گفتار را بخوانيد و مطالب اساسي و مهم را به شکل برجسته‌اي مشخص سازيد و آن گاه نکات مشخص شده را در يک دفتر جداگانه يادداشت کنيد.

۱۰- خط کشيدن زير جمله‌ها و يادداشت‌ برداری از خواندن تنها و خلاصه‌نويسي از جملات خط‌کشي شده، مؤثرتر است؛ پس بايد به هنر خلاصه‌نويسي مجهز بود تا از زمان و نيز از امکانات، بيشترين استفاده را کرد.

۱۱- برخي از داوطلبان گمان مي‌کنند که خلاصه‌نويسي، باعث گرفتن وقت مطالعاتي آنها مي‌شود و نسبت به وقتي که براي آن صرف مي‌کنند، سود کمتري دارد؛ در حالي که اين موضوع برعکس است. از مزاياي خلاصه‌نويسي، بهره‌گيري از يادداشت‌هاي خلاصه‌نويسي شده در مدت زمان کوتاه و صرفه‌جويي در زمان، تسهيل در برخورداري از محتويات مهم کتب و جزوات در حجم کم، ايجاد انگيزه در دانش‌آموزان براي مطالعه، کمک به در خاطر سپردن مطالب و از ياد نرفتن آنها و کمک به تمرکز فکر هنگام خواندن کتاب و جزوه است.

۱۲- تاريخ يادداشت‌‌برداري را در گوشه برگه يادداشت نماييد تا در زمان‌‌هاي خاص مرور سر درگم نشويد.

۱۳- به خاطر داشته باشيد که در برنامه‌ريزي خود، زمان‌هايي را بايد به مرور اختصاص دهيد و در اين زمان‌هاي مرور، به جاي مطالعه دوباره کتاب يا جزوه، خلاصه‌هايي را که برداشته‌ايد، مطالعه کنيد.

۱۴-در هر بار مرور خلاصه‌ها، نسبت به مرورهاي قبل مي‌توانيد بخشي از خلاصه‌ها را که به طور کامل ياد گرفته‌ايد، حذف کنيد تا در وقتتان صرفه جويي شود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

چهار × پنج =